मला नेमका Diabetes कोणता आहे: Type 1, Type 2, LADA की Type 3?

सामान्य विचारला जाणारा प्रश्न आहे: मला नेमका Diabetes कोणता आहे - Type 1, Type 2, LADA की Type 3?

Type 1 Diabetes Mellitus (DM) हा autoimmune प्रकार असून सहसा बालवयात दिसतो. शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा beta cells वर हल्ला करते आणि insulin निर्मिती थांबते. लहान वयात अचानक वजन घट, तहान आणि वारंवार लघवी होणे ही लक्षणे दिसतात. Tests मध्ये C-Peptide कमी आणि Anti-GAD antibodies positive असतात. उपचारासाठी insulin आवश्यक असतो. Reversal शक्य नाही, पण चांगला control ठेवता येतो.

Type 2 DM हा lifestyle किंवा resistance आधारित असतो. जास्त वयात, वजन वाढ, व्यायामाचा अभाव आणि insulin ची कार्यक्षमता कमी होणे यामुळे होतो. Tests मध्ये HbA1c > 6.5%, FBS/PPBS वाढलेले आणि C-Peptide normal किंवा high असतो. उपचारांमध्ये Diet, Exercise आणि Medicines (Metformin, SGLT2i इ.) यांचा समावेश होतो. वेळेत बदल केल्यास Reversal शक्य आहे.

LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) हा autoimmune प्रकार आहे पण वय Type 2 सारखाच (30-50 वर्षे). सुरुवातीला Type 2 सारखा वाटतो, पण हळूहळू insulin ची गरज भासते. Tests मध्ये Anti-GAD positive आणि C-Peptide हळूहळू कमी होत जातो. सुरुवातीला oral medicines चालतात, नंतर insulin लागतो. Reversal शक्यता कमी आहे, पण लवकर निदान केल्यास दीर्घकालीन गुंतागुंत टाळता येते.

Type 3 हा brain related असून Alzheimer’s शी संबंधित आहे. काही संशोधक Alzheimer’s ला Type 3 Diabetes म्हणतात. insulin resistance मेंदूत वाढतो ज्यामुळे cognitive decline होतो. अधिक संशोधन चालू आहे, पण blood sugar चा control ठेवल्यास dementia ची शक्यता कमी करता येते.

महत्त्वाच्या चाचण्या: - C-Peptide: insulin किती तयार होत आहे हे कळते - Anti-GAD / Autoimmune Panel: Type 1 आणि LADA ओळखण्यासाठी - HbA1c / FBS / PPBS: साखर कितपत नियंत्रणात आहे हे पाहण्यासाठी - Ketone चाचणी: अचानक वजन घट आणि अशक्तपणासाठी

हे वेगळं ओळखण्याची का गरज आहे? योग्य प्रकार समजल्यास अचूक निदान, योग्य उपचार आणि reversal शक्यता असते. चुकीचे निदान म्हणजे चुकीचा उपचार आणि गुंतागुंत वाढणे.

Dr. Ravindra L. Kulkarni, MD, DNB, FSCAI (Cardiology) Just For Hearts