Weight तेवढंच आहे, पण Waist वाढतोय: याचा काय अर्थ?

Weight तेवढंच आहे, पण पोटाचा घेर वाढतोय! हा बदल अधिक महत्त्वाचा आहे का?

"डॉक्टर, गेल्या सहा महिन्यांपासून माझं वजन 72 किलोच आहे. पण पँट कमरेला घट्ट होतेय. Weight वाढलं नाही, मग पोट का वाढतंय?"

हा प्रश्न महत्त्वाचा आहे.

कारण Weight Stable असणं म्हणजे Body Composition आणि Metabolic Health सुद्धा Stable आहे, असं नाही!

वजनकाटा आपल्याला एकूण वजन सांगतो. पण त्यात Fat आणि Muscle किती आहे, हे सांगत नाही.

1. Weight तेवढंच असूनही Waist कशी वाढते?

शरीरात एकाच वेळी दोन बदल घडू शकतात:

- Muscle Mass कमी होणं - विशेषतः वयानुसार, कमी Activity किंवा Strength Training च्या अभावामुळे.

- पोटाभोवती Fat वाढणं - विशेषतः Abdominal Fat.

म्हणून Weight फारसं बदलत नाही, पण Waist वाढू शकते.

यालाच Body Composition Change म्हणतात.

वजनकाटा शांत असला तरी शरीरात बदल सुरू असू शकतात!

2. Waist वाढणं अधिक महत्त्वाचं का?

पोटातील चरबी दोन प्रमुख प्रकारची असते:

- Subcutaneous Fat: त्वचेखालची चरबी.

- Visceral Fat: पोटातील अवयवांच्या आसपासची चरबी.

विशेषतः Visceral Fat चा Insulin Resistance, Fatty Liver, Diabetes आणि Cardiovascular Risk शी संबंध असतो.

म्हणून Weight किंवा BMI सोबत Waist मोजल्याने Metabolic Risk बद्दल अतिरिक्त माहिती मिळते.

पण Waist वाढली म्हणजे Visceral Fat निश्चित वाढलं, असंही नाही.

3. भारतीयांसाठी Waist किती असावी?

भारतीय व दक्षिण आशियाई व्यक्तींमध्ये वापरले जाणारे सामान्य Abdominal Obesity Risk Cutoffs:

- पुरुष: 90 cm किंवा अधिक - महिला: 80 cm किंवा अधिक

याशिवाय एक सोपा नियम:

Waist शक्यतो आपल्या Height च्या निम्म्यापेक्षा कमी असावी.

उदा. Height 160 cm असेल, तर Waist 80 cm पेक्षा कमी ठेवणं हा उपयुक्त सामान्य उद्देश.

हे Risk Indicators आहेत; आजाराचं निदान नाही.

4. प्रत्येक वाढलेली Waist म्हणजे Fat वाढलं?

नाही!

Bloating, Constipation, जेवणानंतरचा बदल किंवा मोजण्याच्या पद्धतीतील फरक यामुळेही Waist बदलू शकते.

पण काही महिन्यांत Waist सातत्याने वाढत असेल, विशेषतः Weight Stable असूनही, तर त्याकडे लक्ष द्यायला हवं.

अशावेळी Muscle Strength, Activity, BP, HbA1c, Lipids आणि Fatty Liver Risk एकत्र पाहणं अधिक उपयुक्त ठरतं.

5. पुढील 4 आठवडे एक छोटा प्रयोग करा!

यावेळी फक्त Weight नाही, Waist सुद्धा मोजा.

- Weight: आठवड्यातून एकदा, सकाळी साधारण एकाच परिस्थितीत.

- Waist: आठवड्यातून एकदा, सकाळी. शेवटची बरगडी आणि Hip Bone यांच्या मधल्या भागात Tape सरळ ठेवा. पोट आत न ओढता, सामान्य श्वास सोडल्यानंतर मोजा.

- Just For Hearts App मध्ये Weight आणि Steps/Exercise नोंदवा. Waist च्या मोजमापाचीही तारीखवार नोंद ठेवा.

App आधीच आहे? छान! आजची Entry करा. सुरुवात करण्यासाठी Premium आवश्यक नाही.

सोबत नियमित Walking आणि आठवड्यातून किमान दोन दिवस Muscle Strengthening वर लक्ष द्या.

4 आठवड्यांनी स्वतःला विचारा:

- Weight Stable असूनही Waist वाढतेय का?

- Walking नियमित आहे, पण Strength Training कमी आहे का?

- Waist बरोबर Sugar, BP किंवा Lipids मध्येही काही बदल आहेत का?

एका-दोन सेंटीमीटरच्या फरकावरून निष्कर्ष काढू नका. सातत्याने दिसणारा बदल महत्त्वाचा.

Weight Stable असूनही Waist वाढत असेल, Body Composition Assessment ची गरज समजून घ्यायची असेल किंवा Tracking साठी मदत हवी असेल, तर तुमच्या नोंदींसह प्रश्न विचारा.

❤️ लक्षात ठेवा:

Weight Tells How Much. Waist Adds Where.

वजन कमी करणं हाच प्रत्येकाचा उद्देश असायला हवा असं नाही.

Waist नियंत्रणात ठेवणं, Muscle टिकवणं आणि Metabolic Health सुधारणं हेही तितकंच महत्त्वाचं.

Observe the Pattern. Change the Course.

⚠️ महत्त्वाचं: पोटाचा घेर अचानक वाढणं, सूज, पोटदुखी किंवा श्वास लागणं अशी लक्षणं असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. प्रत्येक वाढलेला घेर म्हणजे Fat असेलच असं नाही.

Dr Ravindra L Kulkarni MD, DNB FSCAI Cardiology Senior Consultant Physician & Cardiologist Just For Hearts